DENGÊ  KIMSORAN  
  Anasayfa | Resimler   Şiirler |  Site defteri |  İletişim |  Linkler |              |  KURDÎ
 
WELİ SEBRÎ'NİN TÜM YAZILARI  

 

TENGASΠ 1  
TENGASΠ 2  
TENGASΠ 3  
TENGASΠ 4  
TENGASΠ 5  
TENGASΠ 6  
TENGASΠ 7  
TENGASΠ 8  
TENGASΠ 9  
TENGASÎ 10  
     
 
 
 

TENGASΠ 1  

W. Sebrî      


Bahara rengîn, li chîya yê bilind ,bi rengê xwe, carek din jîyan xemilandi bu.

Li serê chîya belekê berfê, di pishta chîya de jî gûl û rihan vedikir,dev û dor kiri bi behîsht.

 Di destpêka baharê de êdî hirchê ku di qula xwede di xewa zivistanê de raketî bûn, derdiketin.

Teyrên ku chûbun, carek din berê xwe da bu wî welatê delal.Qaz û qulingên kochber li merg û chîmena

û leyleg ku di hat gund zaroka digot hecî  leq leq hatî ye,ser sera, ser chava hatî ye.

 Zozanên welatê me  hîna di bin berfê da bun.

Pez û dawarên gund jî ,di vî demê de di ber zayînê de bun.

"Zivistanê îsal pir direj kir", got Hewes'ê.

Sedîm'ê;

"Erê dîya min, lê xwedê mêrovan ji tifaqan dûr bixîn e.

 Rast e, zivistanê mala mêrovan shewîtand, ew ji derbaz dib e," got bi dil shewatîyek.

Di bin pîyê wê de legana hevîr û hedî bi hedî  dimeshîya û dichu ser tendurê.

 Ji kulfika tendurê ji duyek gran dikishîya û chavê merovan jî tijî hesir dikir.

 Li derva ,ji alî yê golê dengê Balo di hat.

Qîra qîra wî bu.

 "Bawo, bawo Balo chima hers bu ye.!!.

Ji kêra xebera di de?

Dema li berderî, chavê wî li Wehdo ket.. ji wî pirsî.

 Wehdo bi axûrên chava li Sedîm'ê nihirî û got.

"Dîya min tu dawa chi li min dikî.

Li karê xwe binêhêre..

Ma Wehdo li vî gundê zanayê herî mezine ku her tihstê bizani be.

 Dîya min dev ji min berde."

Bi hersî û lerzî serê xwe kir berxe û tew ne got bi xatirê we...

 Bê bersiv hisht Sedim'ê, û chu.

Sedîm'ê legana hevir kishand berxwe û pilê pil kir û got;

 "Xwedê xishtikê li te xe Wehdo. Ma min xeletî kir ji te pirsî.

 Xwedê te û Balo serrast nek e. "

Xemgîn bu.

Ji leganê lepkî hevir girt, hinek ard li ser textê xwe belav kir û dest bi vekirina hevir kir...

Di hêlekî de dilorand û di hêlekî dê ji nanê xwe dipat.

Agirê tendurê wek chîkek shewle di da.

Tirafa agir pir xwesh bu.

Êdî xwîdan li ser enî ya Sedîm'ê ketî bu.

 Bi hûchikê xwe xwîdana enîya xwe paxij kir û carek din ji leganê hevîr girt û li ser text  nanê xwe vekir.

 Di wî demê de ,di destê xwe de gopalê xwe ,apê Usiv ket hundir.

"Sedîme ya min, nîvroya te bi xêr.."

"Xêr silamet apê Usiv, kerem ke."

Apê Usiv chok da erdê û ji berika xwe pakêta tutunê deranî ,

dest bi pêchandina cixarê kir.

Dura jî  qutî ya cixara xwe kir berîka xwe û cixara pêchayî jî kir pash goyê xwe û li Sedîm'ê niherî.

Sedîmê zanî ku ew nan dixwaz e.

Got;

" Apo ka ji xwere nanek bistin e. Ger dixwazi ji tere tasek dew jî bînim."

Usiv; got" na."

"Tu ji kerema xwere du nana bi de min.. Cemile jî nuha ji berîyê hatî ye.

 Ez ji bo wê jî nanek bigrim û bichim mal, bashtir e.

Ew sibeh, nuha ji nivro ye ku ez ji mal derketim e.

 Ewê ji min re pevch e.

Nanê xwe girt,kir pashila xwe û got bi xatirê te Sedîme ya min a delal ,bedew...."

(berdewam dik e)    
                                                                                                                      

 

Zum Seitenanfang

 

 

TENGASΠ 2

                                                 W. Sebrî

Dema ku Usiv derket, bi ewtina se ve, carek din berî da hundir.

"Lanet li te û xwediyê te be,tu jî wek xwidî yêxwe gemarî,de here rê ya xwe lo..!!." got ji kuchik re.

Lê ew kuchik , khucik ê Sedimê bu.

 Kuchikek pirchikin û gira gira wî, nahêle ku, Usiv ji tendurê derkev e.

Sedime hinek xeyidî ji pirsên apê Usiv re, lê mixabin insanek bi emir bu Usiv.

Ji bo wî yekê rêz girt û tu thishtek nanî ber zimanê xwe.

Hinek sor bu û ji kelpê xwere got, "qero, qero ka were vir,dev ji ap6 Usiv berd e..!".

Qero, dochik li ba kir û hat ba Sedimê.

" Ka rê, rê bi de Apê Usiv..!"

 Ra bu kerikî nan girt û da khuchikê xwe.

 Dura jî ninge xwe ,da ser ustîyê kelp.

Herweha Usiv jî di berxwede axifî , bi lezî ji tendurê derket, berê xwe da rê ya mal û chu.

Sedîme vegerîya hevîrê ku di leganêda ma bû, xwast biqedin e.

Hinek hevir ma bu. Rabu chu ji kulinê hinek toraq anî û xwast ji mêrê xwere klora toraqê chê ke.

 Mêrê Sedîmê chu bu Gimgim ê.

Shekir û dena cha yê nema bu.

Sedimê karê xwe qedandi bu edî.

Hinek av ji kir demlika xwe. Ewî ji danî ser tirafa tendurê, ku bikel e.

Dura nanê xwe carek din kir leganê, pachek kishand ser, ardê weshîya yî bu, weshand.

 Havliga xwe girt, hinek dev dorê tendurê paxij kir û derket.

Balo jî li taxa yalê golê hîna  qira qira wî bu.

 Pevdichu.

 Xalitê Kerra ji li Gozekê dest bi qîrînê kiri bu.

 Ji buka xwe re, ji Bingolê re xeber di da.

 Sedîmê serê xwe kiri bu berxwe, hedî bi hedî dichu mal.

Di carekî de hilceniq î.

 Serê xwe rakir dî ku Wehdîn e.

Got; "bra yê Wehdîn, ka a vî nanê bi be buka min re."

Wehdîn hers bu di carekî de.

"Ma ez sewîyê berderîya me, tu nan di di min.

 Ez tesdiqa te nagrim.

Navê min Wehdin e.

 Ez birchî diminim, lê destê xwe ji mixanetêre venakim."

Sedime poshmam bu ku, ji Wehdin re ;

'" ka vî nanê ji  buka min re bi be "goti bu.

. Wehdin bi wî hêrsê wî jî  berî da mal.

 Nanê ku Sedîmê xwasti bu bi de, negirti bu.


Dema ku Sedim'ê gihisht berderî ye xwe, li berderiyê  cînarê xwe dît ku Qumrîya yê cacim raxisti ye, herî she dike.
 
"Qumrîyayê got; "Xer bu xwengê, chima Wehdin ji tere hêrs bu."

"Sedîme wegerîya bi dev kenî;

"Dayê Wehdin'ê, dîn e..dîn û dur e. Ma tu Wehdo nasnak î..."

(berdewam dik e)


                                                                                                                      

 

Zum Seitenanfang

 

 

TENGASΠ 3

                                                W. Sebrî

tengasî -3-

Dema ku Usiv gêhisht berderê malê, dît ku hespê wan beredayî ,li berderî disekin e.

Dest bi xebera kir, dema ku chavê wî li Sarê ket.

"Qizê, xwedê mala te bisewîtîn e.

Tu xêrê ji zarokê xwe nebîn î.

 Qizê ma ev chî hal e?

 Tu fedî nak î?

 Tu sherm nak î...!!!

Hesp chima bê hevsar e?

 Chima beredayî ye?

 Nan xenîmê te be."

Dema ku nan got, nanê ji Sedîmê girti bu ,hat bîra wî.

Nanê xwe ji berîka xwe derxist ,

chok da erdê , kerîkî jê kir û chu ba hespê xwe û nan da ber pozê hespê,

 dî ku hesp naxwe, îjar jî ji hespêra xeber da.

"Min di dîn û imana te ga hê. Ez nan didim te û tu naxw î. De bicehenim e."

Ji Sarê hevsar xwast.

Sarê chu hevsar anî u da apê Usiv.

Apê Usiv bi kelegîrî bu, dema ku hevsar ji destê Sarê girt.

Mistefa yê wî hat bîra wî.

 Mistefa Li Alamanya'yê Qeza ya kar derbaz kiri bu û jîyana xwe wenda kiri bu.

Ev hesp dîyarîya wî bu.

Mistefa vî hespê han kirî bu.

Ji bo xatirê wî,ev  hespê han nedihat firotan ê.

 Ji bo xatirê Mistefa, hesp hina li mal bu.

Tu  kesek lê sar nedi bu.

Hezkirina Mistefa û bîranîna Mistefa, bi bu sedemê xwedîkirina hespê.

 Apê Usiv merovek kal bu.

Rûyêk spîh, egalek li serî.

 Zimbilên direj û gopala(chogan) wî her tim di dest da û xeberên ku dikir jî ji dil êshîya wî bu.

 Apê Usiv hevsara hespê ,di serê hespê da wergerand û bir ber dara bî û grêda.

Li wêderê chok da erdê.

 Ji berika xwe, kêsê ya tutunê derxist û cixarekî pecha.

Got ;

"Xwedê ji te ra be, Xizir her dem ,te shad û bextîyar ke Shukrî."

 Tütüna ku Shukrî yê Mihemed da bu yê zer, wek zêr dibiriq î.

Usiv tenik pecha, nedixwast zu biqed e.

Dixwast her dem di berîka xwe de bigerîn e.

 Nishanê gundîya bid e.

 Cixara xwe xwast vêxe, li berika xwe ji bo yê heste niher î, lê nedît.

 Dest kir berika xwe, pashila xwe gerîya lê mixabin ne dixwî ya.

 Banga Sarê kir.

"Qizê Sarê min di devê bavê te ga hê, ji minre chikek agir bin e."

Sarê di carekî de ji cîyê xwe ra bu, ji kûlfikê chikek agir girt û berê xwe da Apê Usiv,

cixara wî bi agirê ku ani bu vêxist û carek din chu hundir.

Ape Ûsiv edî westîya bu.

Ninge xwe direj kir, serê xwe danî, berê xwe da ezmanê sayî, ji cixarê bihnek girt, destê xwe yê rastê kir bin serê xwe, demek li erdê dirêjahî vezelî ya.

Cixara wî vemir î.

 Usiv chavê xwe girt û demek ji xweva chu.

 Bi dengê Kewê shîyar bu.

"Apê Usiv.. "got, Kewê...

"Ji te re loqme, ka bigre.."

Apê Usiv;

"Loqma chî ye, dîya min?"

"Xêre..!."got.

 Kewê;

"Apo welleh, apê Qemer xew dî bu.Min ji loqmê,nîyaz belav kir."

"Dayê ma Xizir, ziyaret tenê dikeve xewa Qemer, tê bîra Qemerê Chichê.

Chima nakeve xewa me..!

Ewlîya, Xizir û ziyaret di vî gundê  de bu ye para Qemer.

 Qemer nahêle ku Xizir bikeve xwa me jî."

Kew kenîya...

"Apo loma nek e..! Apê Usiv ma em chi bikin. Mêrik ji xweda yê xwere yar e." got Kewê.

Ji bin pachê xwe, loqmê yê ku belav kiri bu, parcheyeki girt û da apê Usiv.

Dura jî ji Ape Usiv  xatir  xwast û chu...

Apê Usiv demek du Kewê re mizeykir,shunda dilimek ji loqme Kewe anî bu girt, kir devê xwe

Lê nekarî bixwe ,diranê wî dêshî ya.

Carek din vezelîya..

(berdewam dik e)

                                                                                                                      

 

Zum Seitenanfang

 

 

 TENGASÎ - 4

                               W. Sebrî

Qemerê Chichê egala wî li serê wî, di destê wî de bêr, li mêrgê coh vedida.

Kevirên ku ji sûrê ketî bun radikir, carek din di da ser sûra mêrgê.

Qemer insanek delal bû.

Xwedîyê îtîqat bû. Bi bîr û bawerî bû.

"Ya Xizir, ya Gola Sar, Hazir Baba, Goshkar Baba, tu me shelpeze nek î..." got xwe bi xwe.

Xwîdana enîya xwe paxij kir. Di wî demê de ,Lêlê hat bîra wî.

Sebrê ket bîra wî.

Qemer ax kishand. Bêr ji destê xwe danî û berê xwe da Hazir Baba ,dest bi axaftina xwe kir.

Qahir î. Hêrs bû. Li ber xwe de diaxif î.

" Min ji bo te hesrên chava rijand.

Ji bo te dîn bûm ,bi chiya ketim.

Beranê kel min ji bo te kir qurban . Bila qurbana te be ,Xizirê khal.

Lê tu lomên min bibîn e. Lê te ji min dur xist,ez tenê hishtim.

Chima te ez bi serê xwe hishtim ?!

Min chi xeletî kir?

Sebrê, dura jî Lêlê chun ser dilovanîya xwe. Ez mam kokim, feqîr, ketim ber desta.."

Fikirî kûr bi kûr. Lê carek din berê xwe da Hazir Baba û got:

"Hazir baba tu gazinê min efu kî. "

Qemerê Chichê dema ku di xewa xwe de Xizir di dît,

Ewlîya di dît...ra di bû qurbana xwe digirt, berê xwe di da cî yê ku wî di xewa xwe da dîtî bû.

Li wêderê sûr chê dikir.

Êdî zîyaretgaha bîr û bawerîya, di bû ciyê ku gundîya bana xwedê dikir.

Di bu zîyaret.

Axcha Mamê, Nafîya yê, Esmera Alî yê Horê berê xwe di dan zîyareta.

Di bin chengê wana de kate, loqme, kelê xwe li ziyaretê di birîn.

Sehidê Chala Zalmasî, Shêdê Bingolê herweha di xewa Qemer de cih girti bûn.

Qemerê Chichê jî dora wî bi kevir, sûr kiri bû. Ew jî bi bu ziyaretgah.

Esmerê li wederê bana xwede kiri bu.

Ji Mistefa yê xwere mirad xwasti bû.

Buka wî Gerdenê di wî kelegeriya Esmerê'de, lawek da bû Mistefa.

Esmerê navê torinê xwe, bixwe lê kiri bu.

Chima kû lawikên Gerdenê di bûn, lê ne diman.

Ji bo wî yekê bu Esmerê berê xwe di da zîyaret û shehîdan.

Ji bo yê wî yekê bû Esmerê hêsrên chava dirijand, bana xwedê û Xizir dikir.

Loqme di da, Ji Nawalê dikishiya, berê xwe dida Gola Sar.

Dichû ser Gola Sar bi têra xwe digîrîya, banga Xwedê dikir...

Dara ku li ber Gola Sar bu, bi pachê xwe dixemiland, carek din miradê xwe dixwast.

Di vegerê de carek din bi kele gêrî kevirê ziyaretê mach dikir.

Xatir ji Gola Sar dixwast û di hat mal.

Gola Sar li chiyek bilind, li rastê, di pash mergê de chîya, li ber Gola sar da jî bi heshinayî ya xwe merg he bu.

Seyrengahek balkesh û xwesh bu.

Ava ku ji Golê dikshî ya pir sar bu.

Berîya ku Esmer vegere, têra xwe devaru devê xwe  kir ava sar û vexwar.

Esmerê iroj rê ya xwe guherand û berê xwe da ghund.

Dema ku gîhîsht gund.

Dit ku Qemer li pash mala xwede li mêrgê li ber ava cohê runishtiye.

Berê xwe da Qemer, chu ba wî.

Got;

"Dema te xwesh keko."

Qemer serê xwe rakir û dît, Esmere.

Got;

"Diya min ser seran, ser chavan Esmer. Keremke. Tu bi xer hat yî."

Esmerê chok da erdê, li ba Qemer runisht.

(berdewam dik e)

                 

 

Zum Seitenanfang

 

 

 TENGASΠ 5

                               W. Sebrî


Dema ku Esmerê chok da erdê, Qemer ji Esmerê re got;

"Diya min tu ji ku tê?"

Esmer:

"Keko welleh ji Gola Sar têm."

Qemer;

"Gola Sar miradê te bi ke dîya min" got.

 Di wî demê de Balo xeber dida û  bi jêrvehildikishiya di hat.

 Qîra qîra wî bu.

"Kero min di dayîka we gaho, hun chima avê li ser min dibirin.

Hey be namusana.

Be serefana...."

Wî jî nedizanî ji kêre xeberan dike.

 Lê ava wî hati bu birîn.

 Ji bê kêfîya xwe, di xeberên xwe de pirsên xirab danî ziman.

"Law av di tapuya bavê wede ye... Hun cawa avê li ser min dibirin. Di wede namus û heysîyet nema ye"

Heyderê Qemer ji mal derket û di ku, Balo diqîre û xeberan dide.

Vegerîya got;

"Kero Balo tu ji kêra xeberan didî, bê namus tu yî, ji xelkêre xeberan nede."

Wî û Balo berî da hev.

Esmer ji cîyê xwe ra bu, wî jî berî da Balo.

"Balo ka bisekinê, Heyder tu vegere, tu Balo ji minre bihêle",got.

Heyder di cîyê xwede sekinî.

Esmer ji wî mestir bu.

 Guhdarîya mezinatî yê, rêz girtin bu.

Tu cudîyatî di navbera jin û mêr de tunne bu.

Esmer gehîst Balo û tu yê Balo kir û pirsên ku nema bu ji Balo ra got.

Balo dengê xwe birî û zivirî, berê xwe da mal.

Dema ku nîzîkî li mala xwe kir, carek din dest bi qîrinên xwe kir.

 Qira qira wi bu.

 Esmer hedî bi hedî carek din bervê Qemer dihat. Dura ,carek din vegerîya berê xwe da Hazir baba, kelê xwe lê birî.

 Tilîya xwe mach kir û da ser enîya xwe.

Di garanê de dengek xwesh û bilind dihat... Ew deng, dengê Rizayê Keera bu;

"delal qurban tu delalîî
tu kulîlika ber baharê...
tu rihana ber zinara,
ra be min bihebin e
ez rewiye ber rêya
dilber heyran, dilber heyran..
nave te nizanim
ji tere dibejim benj ziravê
ka ramisanek bide min
rebenê xwede ji xera de ê bav ê...."

Distra û dihat bervê jêr.

Dengê wî bilind bu.

Pir ji xwesh bu.

 Dilê guhdaran diheland dengê wî.

Esmer hat ba Qemerê Chichê û dura jî, Esmerê xatir ji Qemer xwast û berî da mala xwê.

Heyder banga bavê xwe dikir.

Bawo ka were chay hazir e.

Em li benda tenin.

"Xaltî, xaaaltîya Esmer ka vegere, me chay ji bo te hazir kirî ye, tu kuda terî. Veger e."

Esmerê dî ku Heyder banga wî dik e...

vegerîya berî da mala Qemer.

 Qemer jî hedî bi hedî dihat bervê mal.

 Riza yê Keera nîzîkî li mala Qemer kiri bu.

Strana xwe  jî bi dengek zelal berdewam dikir.

 Riza ku dema ape qemer dit, strana xwe qut kir.

 Silav li apê Qemer kir. Ape Qemer ji Rizar'a got;

"Ka were chay hazire, shusekî chay ya me  vexwe.

Tu nuha westîya yî."

Herdu yan bi hevre berî dan mala apê qemer.

(berdewam dik e)                 

 

Zum Seitenanfang

 

 TENGASÎ - 6 

       W. Sebrî  


Zinarek bilind û mezin hebu li ser nawalê re.

Di ber zinarda xîchikên hurik û di nav xîchikan de jî gûlek sor vekirî bu.

Xortek bi zimbêl, li ser zinar runishtî bu.

Di destê wî de pirtukek hebu.

Pirtuka xwe danî tenîshta xwe, chavên xwe mist da.

Dura jî serê xwe rakir û li hêla din mizê kir.

 Ava nawalê di vî mehê de zedetir dibu.

 Berfa chîya dihelîya, av jî zêde dibu.

Xwishîn bi nawalê diket.

Nawal gelek kur bu.

 Di pishta nawalê de, di hêla din de birek pez dicherî ya.

Lê shivanê pez nedixwî ya.

 Xortê delal chavê xwe da bizana ku derketî bu ser zinar û xwe direjê pela dara mazî ye dikir.

 Zinarek bilind bu, lê bizin bê tirs bu, ra bu ser ningên xwe yê dawîyê û xwast bigehîshe pela darê..

 Dar pir bilind bu.

Ji durve nedixwîya, ka bizin digehisht pela darê a na?

 Dengê shivan di carek de hat.

"Ho ho, deaha deaha, birrrrrrrrr..." dura jî dest bi stranek kir.

Stranek pir xwesh bu.

Xortê delal dengê shivan nas kir, lê dengê xwe nekir.

Ne dixwast stran bê qut bun.

Shivan bi dengek gelek delal distra.

"wey lê dînê chîya bilinde, te nabînim.

wey qurbanê gûl sor bûn e, nachirpînim ,
gûndî
malî bata ser dilê xewka min re
 ne tu dilê nahevînim, nahevînim...

lê lê dînê pezê we zozanê
wee me chirandin, wee me chirandin
wey lê dînê xewkam dora, dor gerandin
wey lê dînê, kechikê gundê
we pir bedewin
xortê gundê me helandin
me helandin wey ...
malino dina min revî
wa direvî ,wa direvî
keleshkofê tu yî rindî
pir bedewî, pir bedewî, gundî
malî ezê dichim
keleshkofê bigrim
ketine orta min û te de
desht û zozan desht û zozan.."

Stran qedîya ,lê wî carek din dest bi stranek din kir.

Strana dinê, berîvanê bu. "Wey lê berîvanêee......"

Bi rastî dengê shivan pir xwesh bu.

 Ji nawalê dengê jinek hat.

"Rizo, Rizo pez bicherîn e. Dura jî strana bistr e."

Dura jî kenîya.

 Helîma Alî Horê bu.

Wê jî dar berhev dikir.

Darê hishk.

Henekê Helîmê pir xwesh bun.

Tinazê xwe jî dikir, carna.

Riza tew deng nekir.

Dizanî ku Helîme her dem bi henekê xwe ye.

 Xortê delal li seata xwe niherî ,dem gelek derbaz bi bu.

Ra bu pirtuka xwe girt, kir bin chengê xwe û ji zinar pêya bu.

 Ew gula ku vekirî bu pir xweshik bu.

 Chu li ba gûlê sekinî, lê nihirî qemîsh nebu jêke.

Got;

"Gûl li chîye xwe xwesh e"

Gullên welatê me her dem binha merova fireh dik e.

Dura ra bu, bervêjêr ,da ket.

Xich ji ber ningê wi giller dibu, disheqit î.

Dixwast biche ber ava nawalê.

 Pezê shivan dikishiya bervê Kort'ê.

Helîme hina di pishta Berojê Jarî de dar kom dikir.

(berdewam dik e)
w.sebri
 

 

 

 

 

 TENGASΠ 7

W. Sebrî     


Li derva hurik hurik shilî dibarî.

Phiska shilîyê li pencerê dixist.

Dura dibu dilop û li ser camê ve dihat xwarê.

 Di sheva derbazbuyî de jî gelek baran ketî bu erdê.

Li derva ava shilî yê li erdê bibu gol.

 Nûha jî xanî yê malê dilop dikir.

 Nazê rabu tasek girt û da ber dilopên shilî yê.

 Chima ku  li xanî jî ji dilopên shilî yê av gol bibu.

Di chalek de li erdê gola shilîyê, li derva jî berdewamî ya baranê hebu.

Ji Nazê re ji bi nifir kirinê rehet bun ,wek parek  ketî bu.

Nazê ji qehran re û ji bêkefîre, cardin dest bi nifirên xwe kiri bu.

 Dema ku tengasî chê di bu, Nazê jî dest bi nifiran dikir.

"Heso xwedê te nehêle, Uso xishtik li te keve,

 Memo tu xêrê ji can û cesedê  xwe nebîn î,

Xacho Gola sar te nehêle, Axchê agir bi mala te keve, Gûlê tu dergusha hurik tu car li ber pesîra xwe nebinî..... "

Herweha nifirên wî direj di bu,dawîya nifira jî tu car nedihat..


 Di dema îroj de jî xanîyê wê dilopan dikir, lê kesek ne li mal bu,ku arikarî yê bik e.

Nazê jî nifirên xwe li wana dikir.

 Ger ew nûha li mal buyana, nifirê Nazê hina zêdetir ji bo wana wê yê berdewam bikirana.

 Lê nuha tenê merê wî li mal ê.

Ew jî nikare rabe ser pîyan.

 Nexweshê salan e.

 Di cîyê xwe de tew  nikare biliv e.

 Bê hal e, bê qewet e.

 Bîrîndar e.

 Her tim dest û serî lê dihece.

Lom jê nabe.

Lê car he ye ku ew ji li ber nifirên Nazê dikeve.

 Ji nifiran, para xwe qasê xwe digre.

 Nazê ji derdê xwere, chixwas nifiran bike jî pir xemgîn e û dil tenik e.

Jinek delal e.

Ev bu bist sal ku wê xwedîye merê xwe kirî ye.

Bi kefchîyan nan daye mêrê xwe. Qayitê wî kirî ye.

Destên wî mist daye û hîna jî mist dide.

 Radikê, wî li ser xwe dide runishtin ê.

Deste wi digre, digerîn e.

Destava wî digre.

Shîkalên cahvên wî bi destên xwe paxij dike.

Mêrê wê, ev bîst salê ku di nivînada serpisht radiz e.

Tu carê wana nekarî ku mezinê malê li ser dixtor û tabîban bigerinin.

Ji nezanî û feqîriyê bu sedem.

 Ji bo yê merê xwe chu, li ser ziyareta gerîya.

 Bana Xizirê kal kir, bi shev û rojan.

Qurbana xwe ji bo Goskar Baba kir.

Gerîya, bana wî kir.

Carek jî chu bu ser Hazir Baba ,li wederê ji banga xwedayê xwe kiri bu.

 Lê ji wan gêrî û duhayên wê, disa jî mêrê wî tu shifayek nedîti bu.

Naza feqîr jî edî dest bi nifira kiri bu.

Chima ku ji bîr û bawariyan tu berjewendiyek nestandi bu.Xêr jê nedî bu.

 Ne Xizrê kal gehîsti bu bangwazîya wî û ne jî zîyareta duayên wî qebul kiri bûn.

 Li gund ji wê ra cazu dihat gotin, Naza dîn, Naza cazu ... Lê Nazê ne dîn bu û ne jî cazu bu.

 Nazê jinek delal, jinek chê, kebaniyek malê bu.

 Herdem destê xwe dirêje ketîyan, ûstixwaran dikir.

Ji kerîya nanê ku dixwar, dida feqiran, kemê ku edî zêdeyî li bejna wî nedihat, wê dida cinarên belengaz.

 Ji nanê dipat, dida rewîya... dida teyrên berderî.

Lê êdî nedichu ser zîyaretan. Dev ji zîyaretan berda bu.

Tenê navê wana di nifiranda bi kar danî.

Emrê Nazê ji pencîyê derbaztir bu.

 Merê wî Kamil 15 sal ji wî mestir bu.

 Lê Nazê ji mêre xwe Kamil pîrtir pîr xwîya dikir.

Nazê rabu chu ba mêre xwe Kamil, dest da ser enîya wî û gêrîya;

"Xwedê chima halê me nabîne,me chî qisur kir,xeletî yên me chî bun? 

Lo tu chima deng nak î ? "

Enîya sar di bin destê Nazê de, Nazê xwe bi xwe, bi axaftin bu.

 Deng ji Kamil hati bu birîn.

Lê Nazê nedizanî ku Kamil chuye ser dilovaniya xwe.

 Nazê hem diaxifî, du axaftinêre jî, ji bê dengîya mêrê xwe re dest bi nifira dikir.

"Kamil xwedê qe rehetîyek  nede te,

Kamil te mala min shewitand, Kamil te em shelpeze kirin, Kamil Xizir qebul nek e...

Kamil , Shedê Bingolê te ji cîya raneke.

Tu xerê ji can û cesedê xwe nebîn î.... "

Lê xwîyê Kamil bu. Kamil tu car bersiv nedida nifira.

 Guhdarî dikir hima bi tenê.

Nuha ji Kamil bê deng bu.

Chima ku Kamil edî nedijîya.

Kamil mala xwe barkiri bu ji vî dunya yê.

Kamil mirî bu.

Mirî naxifin.

Mirî ji vî dunyayê nî nin.

Kamil pir kishand.

Kamil ji ter û tezetîya xwe fahm nekir, tu tahm ji jîyanê negirt.

Ne Xizir Kamil dit, ne jî ewlîya û zîyaretan derdê Kamil careser kir.

Kamil emrê ku di nivînan de derbaz kiri bu, carek din di nivînande da bu.

 Emrê ku chuyê, edî venagere shunda nayê.

Naz axifî ,lê Kamil nedibihîst.

 Li derva baran dibarî. Ne wek phiskyek davit.

Shilîyek giran dest pê kiri bu.

 Ewrên resh dichiluskî. Gurin bi ewran keti bu.

 Biruskê davit carna...Shirqina ewran bu li derva.

Ba jî derketi bu. Bi bayêre dilopên shilîye li camê diket. Shirqin bi camê dixist.

Nazê;

 " Lo mêrik tu birchîbuna te he ye a na ? "got.

Ji Kamil bersiv negirt. Qahir î.

 "Naxwî ,nexwe. Xenimê te bê.." got.

Ra bu chu kulîne ,ji Kamil 're nan bine.

Lê Nazê nedizanî ku mirî nan naxwin.

Ne dizanî ku Kamil edî nikare nan bixwe.

 Nazê, nedizanî ku Kamil edî tu car nan naxwazê ji Nazê.

Ne ji birchîtîyê, lê ji bê dengîyê ,bê dawîyê yê.

 Nazê chu  ji kulînê toraq û kerîyekî nan anî.

"Ka rabe Kamil, min ji tere kerîyekî nan anîye."

 Dest avit destê Kamil ku ra bike.

Kamil  ra nedi bu.

Ser pisht di ket ,dema ku Nazê wî radikir.

 Nazê, nedizanî chi bêje.

Hêrs bu;

"Lo nan xenim bîyo. De ra be. Tinaza neke ji min kokime,tu ji min chî dixwazî mêrik...!!?"

Nanê ku ani bu danî erdê û chu li ber pencerê runisht û ponijî.

Dura serê xwe rakir û li derva mizê kir.

 Dî ku Kerîm ji wêda tê.

Berî da derî. Derî vekir, banga Kerîm kir.

"Kerim ez qurban ka were arîkariya min bike.

Apê te Kamil xeyîdî ye, dikim nakim ranabe,ez radikim lê ew xwe serpisht

davêje.

Ra nabe.Mala min ji deste xernedîyo xira bu.

Min ne roj dît ,ne jî xêr.

Emrê min bi vî halê  xirab derbaz bu chu...!!"

 Kerim ;

" Metê ka bisekine, ez vî bizinê bikim gomê, hima ezê bêm."

Nazê derî da cî û hat hundir.

Kerîm bizina kulek  a goshar kir gomê, derî da cî û berî da mala meta Naz.

Meta Naz li ber pencerê li benda Kerîm bu.Bi pile pil bu.

 Shilî dibarî li derva , shilîya biharê.

Ewr digurîyan, ewrên baharê.

 Biruskê davit, biruska baharê.

 Li derva rengê baharê, di hundurda bê dengî û shîn di dorêde bu.

Shîn û bihar bi hevre bu.

Tengasîya jîyanê li derva ,bi navê biharê, di hundurda jî destpeka shînê bu.

Kerîm ez heyran dereng were. Jiyan shînê qebul nake.

Kerîm bavê min dereng were. Naz mirinê qebul nake.

 Kerîm xortê delal Mirin nayê qebulkirin. Ka hedî bi hedî were.

Kerîm bra mirina feqîra barê giranê, bila kes pê nehese....

Ka here ningê bizina xwe dermanke. Dereng were.

 Lê Kerîm wayê hat .Dengê ningê wî ji berderî tê. Wayê dest avit derî.

"Metê xêr e.. " got, Kerîm.

"Bavo, apê te Kamil xeyîdîye, dest davejim ra na be.

Nan naxwe. Ka tu dest bavêje, ji kerema xwere rake. Ez kerîyekî nan bidim " got.

 "Xwîyê apê mine,bila tade li te neke..Apo dema te xwesh.Tu chawa yî ? Apê Kamil...

"Apo ka rabe lo, meta min nexeyîdin e.. " got  û dura  bervê apê Kamil chu.

 Dî ku apê Kamil di xewa shirînde ye. Bê deng e.

 Goyê xwe da berdevê apê Kamil, destê xwe da ser enîya apê Kamil.

 Dî ku Apê Kamil chuye ser dilovanîya xwe.

 Chu hembiz bi meta Naz 're anî.

Bi kelegêrî ;

 "Mete serê me sax be. Apê min mirî ye, metê. "

 Herduyan dest bi girînê û shîne kirin.

 "Mirin dîya te bimr e.." got, Kerim.

(berdewam dik e)
                                                                                                                    

 

Zum Seitenanfang

 
  TENGASÎ - 8

W. Sebrî


Helîme, li pishta wê darê hishk, ji berojê Jarî yê bervê nawalê, bervejêr dimeshîya , dihat xwar ê.

Werisê dirêj li ustîye xwe gerandi bu. Carna bîhna wê dichikîya.
 
Dema ku dimeshîya,  shelagê darên hishk di hêlekîyê de dadiket,  dura jî li ser hêladin de bervê jêr werdigerîya.

 Carna jî dar ji weris xilas dibu û li du wê de diweshîya ,diket.

Li pash wê de , ew xortê ku di destên wî de pirtuk hebu dimeshiya.

Bê deng bu. Tenê darê ji barê Helîmê diket berhevdikir,di hembîza xwe de kom dikir û serî da bu du Helîmê.

 Helîmê nedizanî ka li du wê tu kesek heye a na!!!.

 Helime dema ki ji ava nawalê derbaz bu,  ijar jî berê wê li qiyame bu.

 Nîzîkî ya Shîpê kiri bu.

Di ser nawalê re  coyek avê hebu.

Li ber coyê de jî kevirek bilind disekînî.

Helimê darê li phista xwe bu,  da ser kevir û berê xwe da nawalê.

 Dî ku xortek di hembîza wî de dar , bervê wê te.

Lê berê yekemîn nasnekir. Sekinî,  bala xwe da yê ,  lê nekarî derxîn e.

"Bawo tu lawê kê yî ?" got, Helîmê.

"Wey analix,  xwedê ji te razî be.  Ma tu chawa min nasnakî, analix.

 Mizêyke ev darên han ji barê te weshîya bun. Min jî ji bo te ew berhev kir. Bila keda te vala neche" got , bi dev keniyek.

"Wî min qidayê te girto, welleh min tu nasnekirî. Tu chiwaxtê hat î ? Tew kes nabêje ku tu hatî yî. Ser chava hatî yi."

 Dema ku Helime ji chîyê xwe rabu, xort xwest  darê wê  bigre,  bide ser milê xwe.

 Lê Helîmê nehisht.

 " Bawê min, qida girto mal ne dur e. Welleh bi Xizrê kal ez nadim, na na ez nadime te.

Wîîî xwedê emrê te direjke,miradê te bik e. Xwedê te bihêl e, bavê min." got.

Bi hevre dema ku nezîkî li mal kirin , denge gêrîyek bi durve  hat gohyê wan.

Deng dichu hima  zêde dibu. Deng dengê jinan bu.

"Ax bavoooo, ax liminê. wî bavooooooo.....ax ax ax. Axîn dikishiya û zêde dibu.

"Bavo chî bu ye ? Chî qewîmî ye gelo ?Ev hawar ji bo chîye ?" got, Helîmê.

Xorto zanî ku li gund thistek nexwesh qewîmîye , lê dengê xwe nekir. Bê deng ma.

Êdî hati bun berderîyê mala Helîmê.

 Deng ji taxa Alî yê Golê dihat.

 Gelek jin ji gund, berên xwe da bun rê ya Alî yê Golê. Bervê taxa Alî yê Golê dichun.

.Helîmê darê li pishta xwe danî erdê û banga qiza xwe ya li xanî kir.

Banga Xezalê kir.

"Xezal ka chayek bikelîn e."

 Xort zanî ku ji boyê wî ye.

Got; "Na, na ez chayê venaxwim. Ka bisekine li taxa han chî bu ye,chî qewimî ye. Ez dixwazim herim taxa Alîyê Golê.

 Ez bawer dikim shîn he ye?"

Darên ku di hembîza xwe de anî bu ,danî cem darên Helîmê û xatir ji Helîmê xwast .

 Berî da Alîyê Golê.

(berdewam dik e)
 

Zum Seitenanfang

 
  TENGASΠ 9

W. Sebrî


Muhbeta Xelîl li ber dara bî  yê porê xwe she dikir.

Xelîl ,  jî li ser pî yê wî darên mazî , di rê ya Gestemerdê de ,  ji wirve dihat.

Dû darên qalinê yên mazî li ser pîyên xwe danî , offf kishand. Westîyayî bu.

 Herdu darên mazî yê  jî , ji qorîya Aliaxa anî bu.

 Ew darên mazî, darên qorîya Alîaxa bun.

 Ji boyê chekirina xizagê anî bu. Ji boyê ferên xizagê bûn.

Dema  ku darên xwe  danî, bi dengek bilind banga Muhbetê kir ;

" Qîîzêêê Muhbet , malava tu li ku yî ?."

Muhbet ji cîyê xwe ra bu.

" Lo Xelîl tu hat î ?" Got.

Xelil :

" Erê, ez hatim. Birchî me. Ji minre nan bîn e ", got. 

"Xelîl, min hinek heliz xashandîye, tu dixwazî ez helizê bi  hêkan re di runde biqelînim." ji durve got.

" Ji minre hima chî dixwazî bîn e, hima bîne, chi dibe ew dizane, " got.

" Qizê te ji ambarê arvan deranî ye  a na ? " Ji jina xwe pirs î.

Jina Xelîl Muhbet di destê xwe de she,  ji bin dara bî  yê ra bu û bervê mal hat.

Got ;

 "Erê Xelîl di têrêde ye.  Min kesek nedî ku ez banga wî bikim. 

Min jî nekarî ez tenê bi serê xwe rakim,  li kerê kim û bivim ash.

 Te nan xwar shunda arîkarîya min bike. Ez wî li kerê kim û bivim ash."

Xelil got:

" Zaru ne li malin?  "
                               
Muhbetê got :

" Na ,tu kesek li mal nin e."

Xelîl got :

 "Qizê ew chî qîrin bû,  dema ku ez jî qorîyê derketim,  ji taxa Alîyê Golê qirîn û gêrî dihat."

" Welleh gotin Balo li jina xwe xistîye. Dema ku qîrin û hawar hat,  em jin bervê Taxa Golê chun.

Jinika feqîr,  Ji xwe chu bu, chav li serî wergerya bûn.

Gotin jina Balo mirîye. Lê jinik pir hati bu kutandin.

 Kalo jî ji Balo'yê brayê xwere pevdichu. Bi hev û du keti bun.

 Qirin û hawar jî ji boyê wî tishtê bu. Gundîya berê xwedan taxa Golê.  Ji Balo'ra pevchun, tera xwe xeberdan û vegerîyan."

Xelîl kenîya :

"Balo'ye ma em chi bikin, qizê Muhbet heta iro min ji tere dest ranekirîye, tu dibînî Balo chi mêr e, hhiihii" Bi hiqe hîq kenî ya.

"Ma tu jî dixwazî bibî Balo "got, Muhbetê.

"Xwedê neke, Balo nîheqîya li jina xwe dike.  Jina Balo jinek delal e ,  xwedê Balo têr nek e.  Balo'ye.

 Nayê zanîn.  Merov jina xwe dikut e !!!"got Xelîl.

Muhbet derbazê xanî bu. Xelîl jî chok da erdê,  pishta xwe da diwar.

Berê xwe da mezela. Dema berê xwe da mezela , ash hat bîra wî.  Chima ku ashê Gestemerdê di bin mezelan da bu.

Jina wî ji arvan kiri bu têrê. Li mal ard nema bu. Ji boyê barkirina arvan , ker lazim bu.

Ji cîye xwe ra bu, berê xwe da mala Fîrarê Mistê Melle.  Mala Fîrar di pash mala wanda bu.

 Ne dur bu. Dema nîzîkî li mala Fîrar kir,  dî ku Gozê li berderî beravê dike.  Kinca dishoyê.

Got :

"Nivroya te bi xêr, apê Firar li mal e Gozê ?"

Gozê ji rêz girtinê ra bu.

"Xelîl, derbazê mal be. Fîrar vezelîyaye. Li mal ê."

Xelîl :

" Na welleh Gozê ez runanim. Dema runistikandinê nin e. Min xwast ez ji Firar kera we bixwazim.

 Li mal ard nemaye,  dibe ku ez hinek arvan bibim ash."

"Bawo ji Firar pirske. Derbaz be."

Xelîl derbazê mal bu.  Di ku Fîrar xura xura wî ye,  raketîye.

 Carek din zivirî.

 Ji Gozê're got :

"Welleh ez qemish nabim, Fîrar rakim. Bila rakeve. Em shîyar nekin."

Gavek din shunda têm" got, Xelîlê Memelî.

Gozê got ;

 "serchava oxira te ya xêrê be, Xelîl."

Xelîl vegerîya chu mal. Jina wî nan hazir kiri bu.  Sofre anî li ber Xelîl danî.

Li derva dengê pez dihat. Kala, kala mîyan û bizinan bu.. Jina Xelîl got:

"Iroj jî pez bermak e."

Xelîl got:

"Pez bikê ber Xacho. Bila danê evarê ew pezê bermak bibe. Dora wana ye. Tu jî arvan bibe ash. Ez jî dibe ku xizagê chêkim."

" Gelo ash vekirîye ? " got, Muhbetê.

Xelîl :

"Erê, Muhbet min ji ashvan pirsî, îroj vekirîy e. Usênê Alxan ji Gestemerdê tê."

Di hêlekîde nan dixwar.  Di helekîda jî guhdarîya teyba xwe dikir . Di teyibêde denge Shakro yê Mushê bilind di bu. 

Derdê sharê distra."...min shar kirîye bi donzde kara. Ax liminê derde shar ê.....Nava taxima sing u berê minde raz e...."

Xelîl serê xwe rakir û li Muhbet'te mizê kir.

Muhbetê serê xwe kir berxe, danî, chu derva.

Xelîl,  di helekîde nan dixwar, di hela dinde ji guhdarîya strana Shakro dikir.

 Li derva kala, kala pez bu. Dikalîyan.

(berdewam dik e )

w.sebrî,
 

Zum Seitenanfang

 
  TENGASÎ - 10-

W. Sebrî


Kechikên gund li pishta wana tûr, ji Nawala So'yê dihatin.

Di tûrên wane de so hebu.  So ya nawalê li bin warê wan de, gelek jî navdar bu.

 Ji nawalê jî ava sar ,  bi zelalî dikshîya.

 Kechikan stranek gelek xwesh distra û bervê Warê Diyar dihatin.

"Nawalo bê dare,
domê domê domrîgê,
chavê gûr li karê,
kar karika muxtar e....."

Bi henek û kêfxweshîyek ji jorve dihatin.

Fistanê sor, cheqer, shîn li bejna wana... Gislavêt, an jî lastikên qere di ningê wan de, dimeshîyan.

 Li serê wane de jî kofî hebu.

 Li ser kofîyan de, bi her rengê temezîyên rengîn girê dabun...

Qizên azeb herdem dilên xortan dihelînin.

Qizên bedew,  rind,  xwesh û sosin li wî gundê dayina xwedê bun.

 Yek ji yekî chetir û bedewtir bu.  Rindê jî ji  wan yek bu.

Di berika xwede her dem qutiyek mêzekirinê  vêshartî digerand. 

Ew qûtî  , diyarîya Xortê Delal bu. Quti ji cherchiyê Licî yê hatibu kirîn.

Ji Licî yê her sal Ezo yê Licî yê  ji wana re dims danî.

Ji wî ketirbe hima morî û mircan , qutî , she.. herwaha gelek tisht dihat gund.

Ew dîyarîyên ku ji xortan dihat girtin , li ba kechikan herdem ne ji herkesîre eshkere bu.

 Lê wana di nav xwe de carna bi axaftin parve dikir.

Lê ne ji herkesekre. Nedixwastin bê zanîn.  Nedixwastin li ser wana peyv bê kirin.  Nedixwastin navê wan were ser ziman.

Ji tirsê nebû. Shixwe kutandina kechika (qîza) li wî gundê eybek mezin  bu.  Shermazarîyek giran û di bin thometê de dihist xwdîyê buyarê.

Di edet û jîyana wî gundê de qedr , rûmet gelek grîng bu.

Di navbera mêr û jinê de carna pevchun jî chê dibu , lê mixabin ji qîzên azabre gotina xirab tu car nedihat gotin.

Qiz miradê malê û dilê bav û dayîkê bu.  Qiza delal , bedewa bav û dê bu.

 Cudîyatî li wî gundê di navbera kech û xort te ne pir sedemê alozîyê bu. 

Kêmanî ew bu ku xort hinek din xwedîyê pesndarî yê bu.  Mêranîya bav û kalan wîsa hatibu.

Cîyê qîzan jî hezkirin , carna xemgînî carna jî keda wana dihat ziman.

 Dotina pez , paxijkirina tewlê an jî gomê bi destên wana diqewimî,  ew bun keddar..

 Malavayî zedetir bi destê jin û qîza bi kar dihat. Xalî û xalîche bi tîlîyên wana yên  nazik chê dibu....Têr û tur bi destên wan dihat darxistin.


Bi stran û dîlan  , qîzên azeb nîzîkî li Kevir'ê Qul kiribun.

Wana dikarî tenê di wêderê de derbazbin.

 Ava nawalê bilind bu , rê nedida ku merov derbazê hêla din  be , chima ku helandina berfê , ava nawalê zedetir kiribu ,a va nawalê rabibu.

 Dema ku ew hatin ber Kevir'ê Qul , xwîdan li ser enîya wana keti bu.

 Hezîmê got :
 
" Xwengên delal ,  ka em hinek bina xwe bigrin. Em wesîtyan di bin pel û pincaren de."

Nigarê got:

 "Bashtire ku em bi waxt herin mal diya min. Kes li mala me nin e, diya min chu ye Gindor , brayê wî hinek nexwesh e.

 Bavê min ji chuye alîyê Xormekan.. Chotekî ga dixwaze bikir e , zarok tenê li malin.

Min ji amoja Gulperî re got bila qayitê brayên min bike... heta ku ez ji nawala so yê  hatim.  Xwede jê re razî be , ne got na.."

Hezîmê got:

 "Bash e, ser chava ger hun nexwazin xem nîn e, em bi rêkevin. Li serê Warê Dîyar em hînek bînha xwe dikarin bigrin."

Destê hev girtin û xwestin ji Kevir'ê Qul bi hevre derbaz bin.

 Bi dengê Panê ve li cîyê xwe sekînîn. Ji ningê Panê solê wî sheqitî û derketî bu. 

Ji Kevir sheqitî û ket avê, pêla avê lê xist û sol di avêde wenda kir. 
 
"Gelên qîza hedî bi hedî ji kevir derbazbin. Hun jî neseqitin " got, bi dev kenîyek, Zerê.

Derbaz bun û berî dan pishta Ware Diyar.

Peshîya wana qiyame bu. Ji gerdana wana xwîdan disheqîtî. 

Panê di ningê yekta sol  yê din da jî gore wê dixwîya.

Wê solê din jî derxist, gore yê xwe ji kir destê xwe,  pêxwas serî da ser mesha qîzen din.

Ew jî bi dev kenî bu. Qizan re henek dikir, bi henekê xwe ve jî dikenîya.

"Welleh ez birchî bum "got, Hewes'ê.

Ji ture xwe ta kî ribês derxist û nîvîyeki da Gozê, nîvîya din jî bixwe xwar. Tirsh bu.

"Dayê, dayê ribêsa te merîya tîne ga got, Hewes'ê."

Bu tiqe, tiqa hemu qîzan.

 Hatin ser devê Warê Diyar.

Turê xwe danîn û runishtin.

Di bin wan de Rasta Kalê , Gola Sar , Kela Gola Mara , pishta Kortê  dixwîya.

Seyrengahek pir xwesh bu.

 Li ser zinaran runistin.. Dest bi stranan kirin. Ji mêrga Gola Sar 'de , dengên qûlingan dihat.

 Li zinaran jî qeba qeba Kewan bu.

(berdewam dik e)

 
 

Zum Seitenanfang

 
   

W. Sebrî


 
 

Zum Seitenanfang

     

Zum Seitenanfang